Podoba Ci się ten artykuł?

Wiele szyjących osób gubi się w ogromie dzianin dostępnych na rynku. Mam nadzieję, że ten mini przewodnik pozwoli Wam odnaleźć się w dzianinowym świecie.
Rodzajów dzianin jest naprawdę dużo. Na ten temat można by napisać całą książkę. Poniżej opisano najbardziej popularne sposoby wytwarzania i rodzaje dzianin.


Co to jest dzianina?

Dzianina jest wyrobem włókienniczym powstającym w procesie dziania, czyli przez tworzenie rządków i kolumienek wzajemnie ze sobą połączonych oczek.

Z czego powstaje dzianina?

Zasadnicze znaczenie ma surowiec z którego wykonana jest dzianina. Surowcem w przemyśle dziewiarskim są nitki a włókien naturalnych syntetycznych i sztucznych. Z włókien naturalnych najczęściej stosuje się bawełnę i wełnę. Włókien łykowatych (np. len) nie stosuje się ze względu na małą sprężystość i dużą sztywność.
W dziewiarstwie stosuje się również włókna sztuczne (np. wiskoza) jak i syntetyczne (np. poliamid, poliester, elastan) samoistnie lub w mieszankach z włóknami naturalnymi.

Sama dzianina jest poddawana szeregom zabiegów, które wpływają na jej wygląd, mniejszą zdolność do pilingowania, zwijania, rozciągania, barwienia itp.

Wytwarzanie.

techniki

Dzianiny można wytwarzać ręcznie na drutach lub szydełku. W przemyśle dzianiny dziergają maszyny. Dzianiny wytwarzane są w procesie dziania jednej lub wielu nitek przez formowanie i wzajemne łączenie oczek.

Wyroby dziane produkowane przemysłowo można podzielić na dwie grupy:

rodzaje

Dzianiny metrażowe są zwykle dziane na maszynach okrągłych i mają postać worka (potocznie nazywanego rękawem), który często jest rozcinany zanim trafi do sprzedaży. Elementy wyrobów kroi się podobnie jak z tkaniny.
W tkaninach kierunek układania elementów wykroju wyznacza nitka prosta osnowy równoległa do brzegu fabrycznego. W dzianinach, ze względu na sposób wytwarzania, nitka prosta nie występuje, a brzeg fabryczny  jest zazwyczaj linią rozcięcia worka (rękawa), która nie zawsze jest równa. elementy wykroju należy układać wzdłuż kolumienek dzianiny a przy krojeniu ze złożonego materiału zwrócić uwagę na równe złożenie dzianiny.metraz

Dzianiny z zakończonym brzegiem – brzeg wykończony jest najczęściej ściągaczem. Elementy kroi się z zachowaniem brzegu wykończonego.
krawedz

Dzianiny częściowo odpasowane maja częściowo nadany kształt.

odpas1
Dzianiny odpasowane są wytwarzane w postaci elementów o określonych kształtach. W odzieży wykonanej ta metodą widoczne są podwójne rzędy oczek na łączeniach. Dzięki tej metodzie oszczędza się surowiec.
Dzianiny odpasowane  i odpasowane częściowo wykorzystywane są w fabrykach odzieży i nie trafiają na rynek jako osobne elementy.
odpas

Przemysłowe maszyny dziewiarskie dzielimy na :

  1. Rządkowe
  • Szydełkarki – oczka są tworzone z jednej nitki, która jest przeciągana przez każde oczko, podobnie jak robi się to na drutach, lecz ze znacznie większa prędkością.
  • Falowarki – oczka są tworzone wzdłuż rządka równocześnie na wielu igłach z nitki formowanej uprzednio w pętelkę

2. Osnowowe

  • Osnowarki – inaczej nazywane kolumienkowymi. Zasilane są wieloma nitkami, z których każda jest przyporządkowana jednej igle. Oczka formowane są wzdłuż kolumienek.

Wszystkie powyżej wymienione maszyny dziewiarskie mogą być płaskie lub okrągłe.
O maszynach i wytwarzaniu dzianin już wkrótce opublikujemy osobny artykuł.

Tworzenie oczek.

Nitka w dzianinie tworzy oczko, które łączy się z innymi oczkami tworząc dzianinę.

Oczko składa się z łuku , dwóch słupków i dwóch łączników.

elementy

Dolne miejsca połączenia oczek rozstrzygają o tym czy mamy do czynienia lewą czy prawą strona oczka. Po prawej stronie widoczne są słupki,  po lewej stronie widoczne są łuk i łączniki oczka. Górne połączenie nie ma znaczenia  w określaniu strony oczka.

prawa-lewaq

Nitka w dzianinach tworzy oczka określonego kształtu i rozmiaru. Oczka układają się w rządki i kolumienki.

dzianina

Niezależnie od budowy oczka maja stronę prawą i lewą. Prawą strona jest ta , na której widoczne są odcinki łączące wierzchołki i podstawy oczek. Po lewej stronie widoczne są wierzchołki i podstawy oczek (patrz: dzianina lewo-prawa w dalszej części tekstu). Grubość dzianiny zależy od grubości użytej nitki i rodzaju splotu.


Podział dzianin.

Dzianiny rządkowe charakteryzują następujące cechy:

  • przebieg nitki w poprzek dzianiny
  • prują się i „lecą” w nich oczka

d1

Dzianiny osnowowe (kolumienkowe) charakteryzują następujące cechy:

  • przebieg nitek tworzących dzianiny jest pionowy
  • oczka nie ulegają pruciu

d2

Sploty zasadnicze dzianin rządkowych.

Splot lewo-prawy (single jersey)

Dzianinę wytwarza się na maszynach jednołożyskowych (jeden układ igieł ułożonych jedna obok drugiej). Prawa i lewa strona dzianiny różnią się od siebie, Na jednej stronie dzianiny widoczne są prawe strony oczek, na drugiej lewe strony oczek. Dzianina jest mało elastyczna w poprzek i ma tendencje do zwijania się na brzegach.

Zastosowanie: koszulki, bluzki, sweterki, bielizna, odzież niemowlęca.

2211

m_bawelna-jednolozyskowa
Fot. Single jersey – Dzianina jednołożyskowa o splocie lewo-prawym

single-melanz
Fot. Single jersey melanż – dzianina powstaje z mieszanki włókien białych i czarnych.

brzoza
Fot. Single jersey melanż „brzoza” – dzianina powstaje z mieszanki włókien białych i czarnych z domieszką włókien ozdobnych tworzących charakterystycznych wzór przypominający korę brzozy.

plomykowa
Fot. Single jersey „płomykowa” – dzianina powstaje z nitki o zróżnicowanej grubości.

Splot dwulewy

Obie strony dzianiny wyglądają jednakowo – widoczne są lewe strony oczek. Poszczególne rządki są tworzone na przemian – jeden lewą stroną oczek, drugi prawą stroną oczek. Dzianina dwulewa jest rozciągliwa wzdłuż. Rządki oczek prawych są widoczne po rozciągnięciu dzianiny wzdłuż.

Zastosowanie: swetry, blezery

Splot dwuprawy

Po obu stronach dzianina wygląda jednakowo – widoczne są prawe strony oczek. W rządku wystepuja na przemian oczka prawe i lewe. Dzianina dwuprawa jest rozciągliwa w poprzek.  Po rozciągnięciu w poprzek widoczne będą kolumienki oczek lewych. Dzianina o splocie dwuprawym jest bardzo elastyczna.

Zastosowanie: swetry, bielizna, skarpetki

dwu

sciagacz-11
Fot. Dzianina dwuprawa – tzw. ściągacz 1/1

Splot interlokowy (dwuprawy podwójny)

Dzianina dwułożyskowa – wytwarzana na dwóch rzędach igieł poruszających się na zmianę. Kolumienki oczek prawych jednej strony są naprzeciwko kolumienek oczek prawych drugiej strony.
Po obu stronach wygląda jednakowo.  Mało elastyczny w porównaniu z single jerseyem. Dobrze zachowuje kształt, a brzegi się nie zwijają.

interlock

intwrlock-bawelniany
Fot. Interlock

interlock-drapany
Fot. Interlock drapany

Sploty pochodne dzianin rządkowych.

Splot dwuprawy prążkowany (ściągacz)

Po obu stronach dzianina wygląda jednakowo – widoczne są prawe strony oczek. Dzianina dwuprawa jest rozciągliwa w poprzek.  Po rozciągnięciu w poprzek widoczne będą  dwa oczka prawe i dwa lewe (2/2) lub dwa oczka prawe i jedno lewe (2/1)kolumienki oczek lewych. Dzianina o splocie dwuprawym jest bardzo elastyczna.

Zastosowanie: m. in na tzw. ściągacze.

dwuprawy-prazkowany

sciagacz2
Fot. Dzianina dwuprawa prążkowana – tzw. ściągacz 2/2

Dzianina pętelkowa (frote) i strzyżona

Dzianina pętelkowa powstaje przez wprowadzenie do splotu lewo-prawego nitki tworzącej pętelki na powierzchni dzianiny. Frote strzyżona powstaje  po odcięciu wierzchołków pętelek . Powierzchnia dzianiny przypomina wtedy aksamit.

Zastosowanie: do produkcji odzieży sportowej, skarpet, ciepłej bielizny

petelka

frote strzyzona rys.jpgfrotte
Fot. Dzianina pętelkowa

frotte-druk2
Fot. Dzianina pętelkowa drukowana.

frotte-drapana
Fot. Dzianina pętelkowa drapana

frote-strzyzona
Fot. Dzianina pętelkowa, strzyżona

Plusz strzyżony-imitacja futra

Do produkcji pluszu wykorzystuje się włókna w postaci niedoprzędu. Włókna są wplatane luźno w dzianinę podczas tworzenia oczek. Po zestrzyżeniu luźno wrobionych oczek z niedoprzędu po prawej stronie dzianiny  powstaje miękka warstwa runowa.

Niedoprzęd to bardzo mocno rozciągnięta, pocieniona i lekko skręcona tasiemka włókien.*
*Wikipedia

futro.jpg

futerko1Fot. Plusz strzyżony – imitacja futra.

futerko2Fot. Plusz strzyżony – imitacja futra. Po rozchyleniu włosków widoczne są oczka dzianiny.

futerko3.jpgFot. Luźne włókna futerka łatwo wyciągnąć w miejscu przecięcia dzianiny.

Splot lewo-prawy z podbiciem

Igły tworzące wzory sa zasilane kolorową nitką. Podczas pracy maszyny cześć igieł nie porusza się. Igły poruszające się i zasilane kolorową nitką tworzą wzory, igły, które się nie poruszają tworzą przeploty na lewej stronie dzianiny. Dzianina jest mało rozciągliwa ze względu na przeploty po lewej stronie. Wykorzystywana jest na swetry i kamizelki.

podbicie

Splot lewo-prawy z podbiciem i przewiązaniem

Do splotu lewo-prawego po lewej stronie wprowadzona zostaje zazwyczaj grubsza (czasami kolorowa) nitka podbicia. Prawa strona dzianiny jest cienka a lewa gruba i nierównomierna. Dodatkowa nitka ma znaczenie nie tylko zdobnicze, ale często ocieplające.
Popularna dresówka pętelkowa jest dzianiną z podbiciem i przewiązaniem

przewiazanie

petelka2.jpg
Fot. Dzianina z podbiciem i przewiązaniem – „dresówka pętelkowa”

Żakard

Żakard charakteryzuje się różnorodnością wzorów. Wytwarzany jest na maszynach dwułożyskowych (z dwoma rzędami igieł). Każda z igieł sterowana jest osobno, co pozwala na uzyskanie różnorodnych wzorów. W przeciwieństwie do dzianiny z podbiciem nitki po lewej stronie nie są luźnym przeplotem. „Niepotrzebne” nitki są wplatane w dzianinę.

żakard.jpg
Fot. . Żakard 100% poliester

Pika

Pika charakteryzuje się małymi wypukło-wklęsłymi wzorami. Wzór ten powstaje ze splotu lewoprawego lub (rzadziej) z dwuprawego. Dzianiny tego typu o luźniejszym splocie często są stosowane do wyrobu koszulek polo.

pika Fot. Pika

Dzianina ażurowa

Oczka dzianiny przenoszone są w lewo lub prawo tworząc otwory w dzianinie. Przenoszone mogą być pojedyncze oczka lub grupy oczek, dzięki czemu mogą powstać różnorodne wzory.

ażur
Fot. Dzianina ażurowa


Wybrane sploty dzianin osnowowych (kolumienkowych).

Splot trykotu

Dzianina powstaje na maszynach kolumienkowych. Nitka tworzy oczka w dwóch sąsiednich kolumienkach. Przechodzi zygzakiem przez poszczególne rządki. Dzianina jest bardzo elastyczna, często stosowana na stroje gimnastyczne, taneczne.

trykot
trykot
Fot. Trykot szwajcarski – stosowany m.in. do wyrobu lalek.

Splot sukna

Jest podobny do splotu trykotu. Różni się tym, że oczka tworzone są w co drugiej kolumnie.

sukno


Jak szyć dzianiny?

Szyjąc z dzianin należy pamiętać o właściwym przygotowaniu materiału jak i właściwym procesie szycia.
Wybierając materiał należy zwrócić uwagę  przede wszystkim na elastyczność dzianiny. Rozróżnia się dzianiny elastyczne pionowo, poziomo i w obu kierunkach. Ten sam rodzaj odzieży uszyty z rożnych dzianin będzie się inaczej układał i pracował.
Dzianiny wykazują duży stopień kurczliwości w praniu. Przed szyciem należy je zdekatyzować. w ten sposób unikniesz np przykrótkich rękawów lub deformacji odzieży spowodowanej nierównomiernym wykurczaniem. Potencjalne wykurczanie dzianiny powinno się brać pod uwagę już przed zakupem materiału.

Z uwagi na dużą elastyczność dzianin do ich szycia powinno stosować się maszyny ze ściegami elastycznymi. Ściegi elastyczne otrzymuje się na maszynach takich jak stebnówka łańcuszkowa, dwuigłówka, trzyigłówka, overlock.

Do łączenia dwóch warstw materiału stosuje się owerlok  czteronitkowy. Opcjonalnie można wykorzystać do tego maszynę wieloczynnościową szyjąc ściegiem elastycznym lub podwójną igłą. Przy braku ściegów elastycznych w maszynie wieloczynnościowej dzianiny szyje się ściegiem ustawionym  na lekki zyg zag.
Bardzo ważne jest zastosowanie odpowiednich igieł. Należy używać igieł dedykowanych do dzianin.
Szycie dzianin ułatwi zmniejszenie docisku stopki i regulacja naprężenia nitki. Zbyt duże naprężenie powoduje marszczenie się szwów.

Bibliografia:

  • Praca zbiorowa, tłumaczenie Paulina Samek,  Krawiectwo Materiałoznawstwo Podręcznik dla zasadniczych szkół odzieżowych Warszawa, WSiP, 1999, ISBN 83-02-07153-6
  • Idryjan-Pajor Jadwiga, Materiałoznawstwo odzieżowe, Toruń, SOP Oświatowiec Toruń, 2014, ISBN 978-83-7443-168-2
  • Chyrosz Maria, Zembowicz-Sułkowska Elżbieta, Materiałoznawstwo odzieżowe, Warszawa, WSiP, wydanie XVIII, 1999, ISBN 83-02-04511-X
  • Hanus Zofia, Jak szyć?; Warszawa, Wydawnictwo Watra, wydanie IV, 1989, ISBN 83-225-0144-7